โรคความจำเสื่อม vs โรคอัลไซเมอร์ โรคคู่ซี้ ที่ไม่มีใครต้องการเป็น

เมื่อพูดถึงอาการหลงๆ ลืมๆ หลายคนมักนึกถึงคำว่า “โรคความจำเสื่อม” หรือ “โรคอัลไซเมอร์” จนเข้าใจผิดคิดว่าเป็นโรคเดียวกัน แท้จริงแล้วสองโรคนี้มีความแตกต่างกัน ความจำเสื่อมเป็นคำกว้างๆ ที่ใช้อธิบายภาวะที่ความสามารถของสมองลดลงอย่างต่อเนื่องจนกระทบต่อการใช้ชีวิตประจำวัน ดังนั้นโรคความจำเสื่อมเกิดขึ้นได้จากหลายปัจจัย เช่น หลอดเลือดในสมองผิดปกติ แต่เราจะไม่เรียกอาการที่หลอดเลือดผิดปกติเหล่านั้นว่าโรคอัลไซเมอร์ แต่โรคอัลไซเมอร์เป็นโรคที่อยู่ภายใต้กลุ่มอาการของโรคสมองเสื่อม โดยมีผลโดยตรงกับความจำ หรือสรุปก็คือเกิดจากคนละสาเหตุนั่นเอง แต่หลายครั้งผู้คนเรียกทั้งสองโรคนี้เป็นโรคเดียวกัน

ทำความรู้จัก “โรคความจำเสื่อม” (Dementia)

โรคความจำเสื่อมเป็นกลุ่มอาการที่เกิดจากความผิดปกติของสมองหลายด้าน ซึ่งส่งผลให้ความสามารถทางสติปัญญาและความจำลดลงอย่างต่อเนื่องจนกระทบต่อการดำเนินชีวิตประจำวัน ความบกพร่องที่เกิดขึ้นนี้มักส่งผลต่อการคิด การจดจำ การใช้ภาษา การแก้ปัญหา ตลอดจนความสามารถในการตัดสินใจ ทำให้ผู้ป่วยไม่สามารถทำกิจวัตรประจำวันได้อย่างที่เคยเป็น

มีอาการอย่างไร

อาการของโรคความจำเสื่อมจะแตกต่างกันไปขึ้นอยู่กับสาเหตุและบริเวณสมองที่ได้รับผลกระทบ แต่อาการทั่วไปที่พบบ่อย ได้แก่
– ความจำลดลง
โดยเฉพาะความจำระยะสั้น ลืมสิ่งที่เพิ่งเกิดขึ้น
– ปัญหาด้านภาษา
พูดติดขัด นึกคำพูดไม่ออกหรือเข้าใจบทสนทนาได้ยากขึ้น
– สับสนด้านเวลาและสถานที่
หลงทางในสถานที่คุ้นเคย จำวัน เวลาไม่ได้
– มีปัญหาในการวางแผนและแก้ปัญหา
ตัดสินใจเรื่องง่ายๆ ไม่ได้ หรือทำงานที่เคยทำได้ง่ายๆ ไม่สำเร็จ
– เปลี่ยนแปลงอารมณ์และพฤติกรรม
หงุดหงิดง่าย ซึมเศร้า วิตกกังวลหรือมีบุคลิกภาพเปลี่ยนไป

สาเหตุเกิดจากอะไรได้บ้าง

โรคความจำเสื่อมไม่ได้เกิดจากสาเหตุเดียวแต่เป็นภาวะที่เกิดจากความเสียหายของเซลล์สมองจากหลายๆ สาเหตุ โดยสาเหตุที่พบบ่อย ได้แก่
– โรคหลอดเลือดสมอง
เป็นสาเหตุที่พบได้บ่อย เกิดจากการที่เลือดไปเลี้ยงสมองไม่เพียงพอหรือมีการอุดตัน หรือมีการแตกของหลอดเลือดในสมอง ส่งผลให้สมองขาดออกซิเจนจนเซลล์สมองตาย
– โรคพาร์กินสัน
ผู้ป่วยในระยะท้ายของโรค มักมีอาการสมองเสื่อมร่วมด้วย
– การขาดวิตามินบางชนิด
การขาดวิตามินบี 12 เรื้อรัง ส่งผลกระทบต่อการทำงานของสมองทำให้เกิดอาการคล้ายภาวะสมองเสื่อม
– การติดเชื้อบางชนิด
การติดเชื้อที่ส่งผลต่อสมองหรือภาวะสมองอักเสบจากการติดเชื้อเรื้อรัง เช่น HIV อาจนำไปสู่ภาวะสมองเสื่อมได้
นอกจากนี้ยังมีสาเหตุอื่นๆ เช่น ภาวะสมองเสื่อมจากภาวะบาดเจ็บที่ศีรษะซ้ำๆ ภาวะพร่องไทรอยด์ หรือผลข้างเคียงจากยาบางชนิดก็อาจนำไปสู่โรคสมองเสื่อมได้

ทำความรู้จัก “โรคอัลไซเมอร์” (Alzheimer’s Disease)

โรคอัลไซเมอร์ เป็นโรคทางระบบประสาทที่ทำให้เซลล์สมองตายและสมองหดตัว เป็นสาเหตุที่พบบ่อยที่สุดของภาวะความจำเสื่อม คิดเป็นประมาณ 80% ของผู้ป่วยความจำเสื่อมทั้งหมด

มีอาการอย่างไร

อาการของโรคอัลไซเมอร์มักเริ่มต้นอย่างช้าๆ และค่อยๆ แย่ลงเมื่อเวลาผ่านไป โดยอาการที่พบบ่อย ได้แก่
– สุญเสียความจำระยะสั้น
ลืมข้อมูลที่เพิ่งเรียนรู้ ลืมเหตุการณ์ที่เพิ่งเกิดขึ้น หรือถามคำถามซ้ำๆ
– ความยากลำบากในการวางแผนหรือแก้ปัญหา
มีปัญหาในการจัดการการเงิน วางแผนอาหารหรือทำตามสูตรอาหาร
– สับสนเกี่ยวกับเวลาหรือสถานที่
ลืมวันที่ เดือนหรือฤดูกาล หลงทางในสถานที่คุ้นเคย
– ปัญหาด้านการสื่อสารและการใช้ภาษา
มีปัญหาในการพูดหรือเขียน นึกคำที่เหมาะสมไม่ได้
– เปลี่ยนแปลงอารมณ์และบุคลิกภาพ
อาจกลายเป็นคนซึมเศร้า ถอนตัวจากสังคม หวาดระแวงหรือก้าวร้าว

สาเหตุเกิดจากอะไรได้บ้าง

สาเหตุที่แท้จริงของโรคอัลไซเมอร์ยังไม่ทราบแน่ชัดแต่เชื่อว่าเกิดจากปัจจัยทางพันธุกรรมร่วมกับปัจจัยทางสิ่งแวดล้อมและวิถีชีวิต อย่างไรก็ตามลักษณะเด่นทางพยาธิสภาพของโรคอัลไซเมอร์ คือ การสะสมของโปรตีนที่ผิดปกติในสมอง
– Beta-amyloid plaques
เป็นก้อนโปรตีน Beta-amyloid ที่สะสมอยู่ระหว่างเซลล์ประสาทในสมอง ทำให้การสื่อสารระหว่างเซลล์หยุดชะงัก
– Tau tangles
เป็นโปรตีน Tau ที่เปลี่ยนรูปและจับตัวกันเป็นก้อนอยู่ภายในเซลล์ประสาท รบกวนการทำงานของระบบขนส่งสารอาหารภายในเซลล์จนทำให้เกิดการตายของเซลล์สมอง

ความแตกต่างที่สำคัญ ระหว่างความจำเสื่อม vs อัลไซเมอร์

ความจำเสื่อมเป็นคำเรียกที่ครอบคลุมกลุ่มอาการที่ส่งผลต่อความสามารถทางสติปัญญา ในขณะที่ โรคอัลไซเมอร์เป็นสาเหตุที่พบบ่อยที่สุดของภาวะความจำเสื่อม ความแตกต่างที่สำคัญคือ
– ความจำเสื่อม มีอาการเด่นที่แตกต่างกันไปขึ้นอยู่กับสาเหตุ ตัวอย่างเช่น
หากเกิดจากโรคหลอดเลือดสมอง อาการเด่นจะเป็นปัญหาด้านการตัดสินใจหรือการเคลื่อนไหวที่ผิดปกติ หรือหากเกิดจากโรคพาร์กินสัน อาการเด่นจะเป็นปัญหาการเคลื่อนไหวและการเปลี่ยนแปลงบุคลิกภาพที่เกิดขึ้นได้ในหลายรูปแบบ
– อัลไซเมอร์ มักเริ่มต้นด้วยปัญหาความจำระยะสั้นเป็นหลัก ผู้ป่วยจะลืมเรื่องที่เพิ่งเกิดขึ้นใหม่ๆ เป็นอันดับแรกและอาการจะค่อยๆ แย่ลงเรื่อยๆ ในด้านความจำ การคิดและพฤติกรรม
สรุปโรคอัลไซเมอร์เป็นชนิดหนึ่งของโรคความจำเสื่อมแต่ไม่ใช่ความจำเสื่อมทุกชนิดจะเป็นโรคอัลไซเมอร์

การรักษาและการดูแลโรคความจำเสื่อมและอัลไซเมอร์

การรักษาและการดูแลโรคความจำเสื่อมและโรคอัลไซเมอร์มุ่งเน้นที่การจัดการอาการ การชะลอความรุนแรงของโรคและการปรับปรุงคุณภาพชีวิตของผู้ป่วยและผู้ดูแล

โรคความจำเสื่อม

เนื่องจากความจำเสื่อมมีหลายสาเหตุ การรักษาจึงขึ้นอยู่กับสาเหตุที่แท้จริง ในบางกรณีหากเกิดจากสาเหตุที่แก้ไขได้ เช่น การขาดวิตามินหรือภาวะพร่องไทรอยด์ การรักษาอาจช่วยให้อาการดีขึ้นหรือหายกลับมาเป็นปกติได้ สำหรับบางชนิดที่ไม่สามารถรักษาให้หายขาดได้ การดูแลจะมุ่งเน้นไปที่การประคับประคองอาการ การฟื้นฟูความสามารถที่เหลืออยู่และการจัดการปัญหาด้านพฤติกรรม

โรคอัลไซเมอร์

ปัจจุบันยังไม่มีวิธีรักษาโรคอัลไซเมอร์ให้หายขาดได้ แต่มียาบางชนิดที่สามารถช่วยชะลอความรุนแรงของโรคและจัดการกับปัญหาด้านความจำและการคิดได้ชั่วคราว นอกจากการใช้ยาแล้ว การดูแลแบบประคับประคองเป็นอีกหนึ่งวิธีการดูแลผู้ป่วยอัลไซเมอร์สามารถทำได้ดังนี้
– การบำบัดแบบไม่ใช้ยา
เช่น การบำบัดด้วยกิจกรรม การบำบัดด้วยดนตรี ศิลปะหรือการออกกำลังกาย เพื่อช่วยคงความสามารถในการทำกิจวัตรประจำวันและกระตุ้นการทำงานของสมอง
– การปรับสภาพแวดล้อม
ให้มีความปลอดภัยและเอื้อต่อการใช้ชีวิตของผู้ป่วย เพื่อลดความสับสนและอุบัติเหตุ
– การดูแลสุขภาพกาย
ควบคุมโรคประจำตัว เช่น ความดันโลหิตสูง เบาหวาน ซึ่งเป็นปัจจัยเสี่ยง
– การใช้เทคโนโลยีทางการแพทย์
เช่น การสแกนสมอง เพื่อดูการเปลี่ยนแปลงของสมอง การกระตุ้นสมองด้วยสนามแม่เหล็กเพื่อกระตุ้นการทำงานของเซลล์ประสาทในสมอง การตรวจเลือดเพื่อหาสารบ่งชี้ทางชีวภาพ ซึ่งช่วยในการวินิจฉัยที่แม่นยำขึ้นและติดตามผลการรักษาเทคโนโลยีเหล่านี้ช่วยให้แพทย์สามารถวางแผนการรักษาและการดูแลรายบุคคลได้อย่างมีประสิทธิภาพ

ประเมินความเสี่ยงอัลไซเมอร์ ที่สินแพทย์ เทพารักษ์

สาเหตุที่พบบ่อยที่สุดของผู้ป่วยความจำเสื่อม คือ โรคอัลไซเมอร์ ซึ่งเกิดจากการเสื่อมของเซลล์สมองและการสะสมของโปรตีนผิดปกติ ผู้ป่วยจะค่อยๆ สูญเสียความทรงจำ ความสามารถในการคิดและการใช้ชีวิตประจำวันจนต้องพึ่งพาผู้อื่นอย่างสมบูรณ์ ดังนั้นการสังเกตสัญญาณเริ่มต้นของภาวะความจำเสื่อมหรือโรคอัลไซเมอร์และการเข้ารับการประเมินจากแพทย์ผู้เชี่ยวชาญตั้งแต่เนิ่นๆ เป็นสิ่งสำคัญ หากคุณหรือคนในครอบครัวเริ่มมีอาการผิดปกติเกี่ยวกับความจำ การคิดหรือพฤติกรรมบางอย่างที่ไม่สามารถอธิบายได้ การประเมินความเสี่ยงและวินิจฉัยโรคโดยแพทย์เฉพาะทางด้านระบบประสาทและสมองจะช่วยให้ทราบสาเหตุที่แท้จริงและวางแผนการดูแลหรือการรักษาได้อย่างเหมาะสมกับแต่ละบุคคล เพื่อชะลอความรุนแรงของโรคและรักษาคุณภาพชีวิตของผู้ป่วยให้ดีที่สุด