ภาวะตาบอดสี ( Color blindness ) หรือ ภาวะเห็นสีบกพร่อง ( Color vision deficiency )

ตาบอดสี หรือ Color blindness เป็นภาวะที่ดวงตาไม่สามารถแยกแยะความแตกต่างของสีบางสีได้ หรือรับรู้สีผิดไปจากความเป็นจริง โดยเป็นมักเป็นมาแต่กำเนิดและพบบ่อยในเพศชาย แม้ส่วนใหญ่ไม่สามารถรักษาหาย แต่ด้วยความเข้าใจและการดูแลอย่างถูกต้องจะทำให้เด็กสามารถใช้ชีวิตได้อย่างมีคุณภาพและมีประสิทธิภาพไม่ต่างจากผู้อื่น

ภาวะตาบอดสีเกิดจากอะไร ?

ภาวะตาบอดสี เกิดจากความบกพร่องของเซลล์รับแสงรูปกรวยในจอประสาทตา ซึ่งทำหน้าที่ในการรับรู้และแยกแยะสีต่าง ๆ โดยปกติเซลล์รูปกรวยจะมี 3 ชนิด เพื่อรับสีหลัก คือ สีแดง สีเขียว และสีน้ำเงิน โดยความบกพร่องอาจเกิดจากสาเหตุต่าง ๆ ดังนี้

สาเหตุทางพันธุกรรม

• เป็นสาเหตุที่พบได้มากที่สุด ( มากกว่า 99% ) โดยเฉพาะภาวะตาบอดสีแดงและสีเขียว
• ยีนที่ผิดปกติอยู่บนโครโมโซม X ถ่ายทอดแบบ X-linked recessive ทำให้ภาวะนี้พบในเพศชายบ่อยกว่าเพศหญิงอย่างชัดเจน โดยเพศชายมีโอกาสเกิดประมาณ 1 ใน 12 คน และเพศหญิงมีโอกาสเกิดประมาณ 1 ใน 200 คน
• เพศหญิงมักเป็นพาหะ คือมียีนผิดปกติแต่ตัวเองอาจไม่แสดงอาการหรือแสดงอาการเพียงเล็กน้อย แต่สามารถถ่ายทอดยีนนี้ไปยังลูกหลานได้

สาเหตุที่เกิดขึ้นภายหลัง

• โรคของจอประสาทตาหรือเส้นประสาทตา เช่น โรคต้อหิน โรคเบาหวานขึ้นจอตา โรคปลอกประสาทเสื่อมแข็ง
• การบาดเจ็บที่ตาหรือสมองส่วนที่เกี่ยวข้องกับการประมวลผลภาพ
• ผลข้างเคียงจากยาบางชนิด เช่น Digoxin Chloroquine Ethambutol
• ความเสื่อมของจอประสาตาตามอายุ

ภาวะตาบอดสีมีกี่ประเภท ?

1. ตาบอดสีแดง-เขียว ( Red-Green Color Blindness ) พบได้บ่อยสุด

• Protanomaly มองเห็นสีแดงไม่สดใส มักดูจางคล้ำและกลืนกับสีเขียว
• Protanopia ไม่เห็นสีแดงเลย
• Deuteranomaly มองเห็นสีเขียวไม่สดใส จะพบมากสุด
• Deuteranopia ไม่เห็นสีเขียวเลย

2. ตาบอดสีน้ำเงิน-เหลือง ( Blue-Yellow Color Blindness ) พบได้น้อย

• Tritanomaly แยกสีน้ำเงินกับสีเขียว และสีเหลืองกับสีแดงได้ยาก
• Tritanopia ไม่เห็นสีน้ำเงินและสีเหลือง

3. ตาบอดสีทั้งหมด ( Monochromacy ) พบได้น้อยมาก

• มองเห็นโลกเป็นสีขาวดำและเฉดสีเทา มักมีปัญหาด้านการมองเห็นอื่น ๆ ร่วมด้วย เช่น สายตาสั้นมาก โดยเกิดจากโรคทางพันธุกรรมรุนแรง

สังเกตอย่างไรว่าเด็กมีภาวะตาบอดสี ?

การสังเกตตาบอดสีในเด็กทำได้ยาก เพราะว่าเด็กยังไม่สามารถสื่อสารเรื่องสีได้ชัดเจน ควรสังเกตอาการและพฤติกรรม ดังนี้

• ไม่สามารถจดจำสี หรือแยกสีต่าง ๆ ได้แบบเด็กในวัยเดียวกัน
• เรียกสีผิด เช่น บอกว่าสีแดงเป็นสีดำ
• แยกของเล่นสีคล้ายกันไม่ได้
• วาดรูประบายสีผิดจากความจริง เช่น ท้องฟ้าเป็นสีเขียว หรือต้นไม้เป็นสีเทา
• มีปัญหาในการทำแบบฝึกหัดหรือการบ้านที่มีสีเป็นตัวชี้นำ
• อ่านหนังสือยากขึ้นเมื่อใช้ข้อความสีใกล้เคียงกัน
• สับสนงานที่ต้องใช้รหัสสี เช่น แผนที่
• มองเห็นสีได้ดีในสภาพแสงสว่างจ้า แต่แยกสีได้ยากในแสงสลัว
• รู้สึกหงุดหงิดเพราะถูกบอกว่าทำผิดสี ทั้งที่ตนแยกไม่ออก
• เลือกสีชุดไม่เข้ากัน
• หากโตขึ้นและเริ่มพบเห็นสัญญาณไฟจราจรหรือป้ายเตือน อาจเกิดความสับสน

การตรวจวินิจฉัยภาวะตาบอดสีทำอย่างไร ?

เด็กอายุ 4 – 6 ปีขึ้นไป ควรได้รับการตรวจคัดกรองภาวะตาบอดสี โดยเฉพาะหากมีประวัติคนในครอบครัวเป็นตาบอดสี โดยจักษุแพทย์จะใช้แบบทดสอบมาตรฐาน ดังนี้

1. Ishihara Color Test หรือการใช้แผ่นภาพมีจุดสีให้เด็กบอกตัวเลขหรือเส้นทาง จะตรวจได้ดีสุดในภาวะตาบอดสีกลุ่มแดง-เขียว

2. Color Arrangement Test หรือการให้เรียงเม็ดสีตามลำดับเฉดสี ใช้ประเมินความรุนแรงและชนิดของตาบอดสี

3. การตรวจจอประสาทตา ตรวจการมองเห็น และการตรวจสแกนสมอง ในกรณีที่สงสัยสาเหตุที่เกิดภายหลังอื่น ๆ

การดูแลเด็กที่มีภาวะตาบอดสีทำอย่างไร ?

ในปัจจุบันยังไม่มีวิธีรักษาภาวะตาบอดสีจากพันธุกรรมให้หายขาดได้ แต่เราสามารถจัดการและช่วยให้เด็กปรับตัวใช้ชีวิตได้อย่างมีประสิทธิภาพ ด้วยวิธีต่อไปนี้

• อธิบายให้เด็กและคนรอบข้างเข้าใจเกี่ยวกับภาวะนี้ เพื่อลดความกดดันและความเข้าใจผิด
• ใช้เทคโนโลยี เช่น แอปพลิเคชันและซอฟต์แวร์ช่วยปรับสีบนหน้าจอคอมพิวเตอร์หรือสมาร์ทโฟนให้แยกง่ายขึ้น
• ใช้แว่นตาและเลนส์กรองแสงสีพิเศษ ช่วยเพิ่มความแตกต่างระหว่างสีที่เด็กแยกยากให้เห็นความแตกต่างชัดเจนมากขึ้น แต่ไม่สามารถทำให้เห็นสีปกติ
• ปรับสภาพแวดล้อมและสอนให้เด็กจดจำสิ่งต่าง ๆ ด้วยวิธีการอื่นที่ไม่ใช่สี เช่น จดจำสัญญาณไฟจราจรด้วยตำแหน่งแทนการจำสี
• แจ้งให้ครูทราบ เพื่อที่ครูจะได้ปรับวิธีการสอนและไม่ตำหนิเด็กหากใช้สีผิด
• จัดแสงในห้องให้สว่างเพียงพอจะช่วยให้เด็กแยกสีได้ดีขึ้น
• วางแผนการเรียนและการเลือกอาชีพในอนาคต เพราะมีบางสายงานห้ามผู้มีภาวะตาบอดสีเข้าทำงาน เช่น นักบิน ตำรวจ ทหาร นักเคมี หรือช่างเทคนิคไฟฟ้า เป็นต้น
• สำหรับภาวะตาบอดสีที่เกิดขึ้นภายหลัง จะใช้วิธีรักษาที่ต้นเหตุ เช่น หยุดยาที่ทำให้การมองเห็นสีผิดปกติ รักษาโรคตาหรือโรคทางสมองที่เป็นสาเหตุ

โรงพยาบาลเด็กสินแพทย์

โรงพยาบาลสินแพทย์รามอินทรา