หลอดเลือดแดงที่คอตีบ ภัยเงียบร้ายแรง ปล่อยไว้อาจถึงขั้นอัมพาต

ภาวะหลอดเลือดแดงที่คอตีบ (Carotid Artery Stenosis) คือ ภาวะที่หลอดเลือดแดงคาโรติดซึ่งเป็นหลอดเลือดหลักที่อยู่บริเวณด้านหน้าของคอทั้งสองข้างเกิดการตีบแคบหรืออุดตัน เป็นภาวะอันตรายที่ต้องให้ความสำคัญ เพราะหลอดเลือดแดงใหญ่นี้มีหน้าที่หลักในการลำเลียงเลือดไปเลี้ยงสมองส่วนหน้า ซึ่งควบคุมการพูด การคิด ความจำ และการเคลื่อนไหว เมื่อหลอดเลือดแดงนี้ตีบหรืออุดตัน สมองจึงเสี่ยงที่จะขาดเลือดจนนำไปสู่โรคอัมพฤกษ์ อัมพาต ได้

ภาวะหลอดเลือดแดงที่คอตีบเกิดจากอะไร?

สาเหตุส่วนใหญ่เกิดจากภาวะหลอดเลือดแดงแข็งและหนาตัว (Atherosclerosis) ซึ่งเกิดจากการสะสมของคราบไขมัน คลอเลสเตอรอล แคลเซียม และเนื้อเยื่อพังผืด บริเวณผนังด้านในของหลอดเลือด เมื่อเวลาผ่านไปคราบเหล่านี้จะสะสมจนหนาขึ้นเรื่อยๆ ทำให้ช่องทางการไหลเวียนของเลือดตีบแคบลงและสูญเสียความยืดหยุ่นไป

ปัจจัยเสี่ยงที่ทำให้เกิดภาวะหลอดเลือดแดงที่คอตีบมีอะไรบ้าง?

• อายุที่มากขึ้น โดยเฉพาะ > 60 ปี
• โรคความดันโลหิตสูง
• การสูบบุหรี่
• โรคเบาหวานหรือภาวะน้ำตาลในเลือดสูง
• ไขมันในเลือดสูง
• โรคอ้วน
• ไม่ออกกำลังกาย
• โรคไตเรื้อรัง
• โรคหัวใจ
• ภาวะหลอดเลือดอักเสบ
• การฉายรังสีบริเวณคอ
• การฉีกขาดของผนังหลอดเลือด
• ความผิดปกติของหลอดเลือดแต่กำเนิด
• ประวัติครอบครัว มีคนในครอบครัวเป็นโรคหลอดเลือดสมองหรือโรคหลอดเลือดหัวใจ

อาการของภาวะหลอดเลือดแดงที่คอตีบเป็นอย่างไร?

ในระยะแรกผู้ป่วยส่วนใหญ่มักไม่มีอาการแสดงใดๆ ผู้ป่วยมักตรวจพบโดยบังเอิญจากการตรวจสุขภาพ แต่เมื่อการตีบรุนแรงขึ้นหรือมีลิ่มเลือดเล็กๆ แตกหลุดออกจากคราบไขมันลอยขึ้นไปอุดตันในสมอง จะทำให้เกิดโรคหลอดเลือดสมอง (Ischemic stroke) หรือภาวะสมองขาดเลือดชั่วคราว (TIA) ซึ่งผู้ป่วยจะแสดงอาการต่างๆ ดังนี้

• หน้าเบี้ยว ปากเบี้ยว มุมปากตก กลืนลำบาก
• แขนขาอ่อนแรงครึ่งซีก ชาครึ่งซีก
• พูดไม่ชัด นึกคำพูดไม่ออก ฟังคนอื่นไม่เข้าใจ
• เดินเซ เวียนศีรษะ
• ตามัว สูญเสียการมองเห็น
• หมดสติ

การวินิจฉัยภาวะหลอดเลือดแดงที่คอตีบทำอย่างไร?

• การตรวจร่างกาย: โดยแพทย์จะใช้หูฟังฟังเสียงฟู่ที่คอ หากหลอดเลือดตีบจะเกิดเสียงฟู่จากการไหลเวียนเลือดที่ติดขัด
• Carotid Doppler Ultrasound: เป็นการตรวจมาตรฐานที่นิยมที่สุด มีข้อดีคือ ปลอดภัย ไม่เจ็บตัว เครื่องจะใช้คลื่นเสียงตรวจวัดความเร็วการไหลเวียนเลือดและความหนาของคราบไขมันในหลอดเลือด
• CTA (Computerized Tomography Angiography): การฉีดสีเอกซเรย์คอมพิวเตอร์เพื่อให้เห็นภาพสามมิติของหลอดเลือดอย่างชัดเจนก่อนวางแผนการรักษา
• MRA (Magnetic Resonance Angiography): การตรวจด้วยคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้าช่วยให้เห็นรายละเอียดของหลอดเลือดทั้งเส้น โดยไม่ต้องได้รับรังสี
• Digital Subtraction Angiography (DSA): เป็นการตรวจมาตรฐานในการประเมินหลอดเลือด แต่การตรวจมีความเสี่ยงจากการใส่สายสวนและการใช้สารทึบรังสี จึงมักใช้เมื่อจำเป็นหรือก่อนการรักษาบางกรณี

การรักษาภาวะหลอดเลือดแดงที่คอตีบทำอย่างไร?

การเลือกวิธีรักษาจะขึ้นอยู่กับระดับความรุนแรงของการตีบ อาการของผู้ป่วย อายุ ภาวะโรคร่วม โดยแพทย์จะทำการตัดสินใจร่วมกับผู้ป่วย

การรักษาด้วยยาและการปรับพฤติกรรม (สำหรับรายที่ตีบไม่รุนแรงหรือยังไม่มีอาการ)

• ยาต้านเกล็ดเลือด: เช่น ยาแอสไพริน ยาโคลพิโดเกรล เพื่อป้องกันไม่ให้ลิ่มเลือดเกาะตัว
• ยาลดไขมัน: เพื่อควบคุมระดับไขมันและช่วยให้คราบไขมันที่มีอยู่มีความคงตัวไม่หลุดออกง่าย
• การควบคุมโรคที่เป็นสาเหตุร่วม: โดยการควบคุมความดันโลหิต ระดับน้ำตาลและระดับไขมันในเลือดให้อยู่ในเกณฑ์ปกติ
• การปรับพฤติกรรม: โดยการเลิกสูบบุหรี่ ออกกำลังกายสม่ำเสมอ ควบคุมน้ำหนัก ลดอาหารที่มีไขมันสูง อาหารที่มีน้ำตาลสูง อาหารรสเค็ม

การรักษาด้วยการผ่าตัดหรือการทำหัตถการ (สำหรับผู้ป่วยที่หลอดเลือดตีบรุนแรง > 70% หรือมีอาการแล้ว)

• การผ่าตัดลอกคราบไขมัน (Carotid Endarterectomy): เป็นการผ่าตัดเปิดหลอดเลือดและลอกคราบไขมันออกเพื่อให้เลือดไหลเวียนดีขึ้น
• การขยายหลอดเลือดด้วยบอลลูนและใส่ตะแกรงค้ำยัน (Carotid Artery Stenting): ใช้สายสวนสอดผ่านหลอดเลือดบริเวณขาหนีบไปยังตำแหน่งที่ตีบ แล้วขยายหลอดเลือดด้วยบอลลูนและใส่ขดลวดเพื่อค้ำยัน เหมาะสำหรับผู้ป่วยที่มีความเสี่ยงสูงต่อการผ่าตัด

ภาวะหลอดเลือดแดงที่คอตีบ เป็นภัยเงียบที่ไม่ควรมองข้าม การควบคุมปัจจัยเสี่ยงและการตรวจคัดกรองในผู้ที่มีความเสี่ยงสูง จะช่วยป้องกันการเกิดโรคอัมพฤกษ์อัมพาตได้อย่างมีประสิทธิภาพที่สุด